📖Περίπου 1`40“
➡️ Στις τρεις τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, στην οικία του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά, ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι του επιδίδει το τελεσίγραφο του Μουσολίνι.
Η Ιταλία ζητά ελεύθερη διέλευση και κατάληψη στρατηγικών σημείων.
Η απάντηση δόθηκε στα Γαλλικά, τη διπλωματική γλώσσα της εποχής: «Alors, c’est la guerre» — λοιπόν, έχουμε πόλεμο.
Ο Ελληνικός λαός το μετέφρασε με μια λέξη που έγινε σώμα και σημαία:
ΟΧΙ.
Λίγες ώρες μετά, οι σειρήνες ηχούν στην Αθήνα.
Οι ιταλικές μεραρχίες της «λυκοφωλιάς» περνούν τα ελληνοαλβανικά σύνορα, πεπεισμένες για μια παρέλαση μέχρι την Ήπειρο. Αντ’ αυτού συναντούν την Πίνδο. Χιόνι βαθύ, ομίχλη που κόβει την ανάσα, μονοπάτια που μόνο οι ντόπιοι γνωρίζουν.
Ο Ελληνικός στρατός — με ελλείψεις σε άρβυλα, με τα περίφημα τσουβάλια στα πόδια αντί για χιτώνες — κρατά. Δίπλα του, οι γυναίκες της Πίνδου.
Με τα κατσούλια, ανεβάζουν οβίδες, κατεβάζουν τραυματίες, πλέκουν το μέτωπο με το χωριό.
Ήταν η πρώτη ήττα των δυνάμεων του Άξονα στο πεδίο της μάχης.
Ένα μικρό έθνος ανέτρεψε το αφήγημα του αήττητου φασισμού, καθυστέρησε την επιχείρηση «Μπαρμπαρόσα» και χάρισε στην κατεχόμενη Ευρώπη κάτι σπάνιο εκείνο το Φθινόπωρο:
Την απόδειξη ότι ο φόβος μπορεί να ηττηθεί.
Σε αυτό το ΟΧΙ δεν ήμασταν μόνοι.
Από την Κύπρο, που τελούσε τότε υπό βρετανική διοίκηση, χιλιάδες εθελοντές Κύπριοι κατατάχθηκαν στις βρετανικές και ελληνικές δυνάμεις.
Χωρίς υποχρέωση, με συνείδηση. Πολέμησαν στην Ελλάδα, στη Μέση Ανατολή, αιχμαλωτίστηκαν, επέστρεψαν με τραύματα και παράσημα.
Το ΟΧΙ ήταν κοινό, γιατί κοινή ήταν και η γλώσσα της ελευθερίας.
Το ΟΧΙ του ’40 δεν ήταν άρνηση.
Ήταν η πιο βαθιά κατάφαση — στην ελευθερία, πληρωμένη με χιόνι, με αίμα, με πείσμα.
Το σύγχρονο ΟΧΙ
Σήμερα δεν μας ξυπνά ο Γκράτσι στις τρεις τα ξημερώματα.
Το τελεσίγραφο δεν έρχεται με σφραγίδα πρεσβείας, αλλά με ειδοποίηση. Ο αλγόριθμος είναι το νέο τελεσίγραφο:
Σου λέει τι να δεις, τι να φοβηθείς, τι να αγοράσεις, ποιον να μισήσεις. Η κατευθυνόμενη κοινωνία δεν ζητά στρατεύματα, ζητά συγκατάθεση.
Ζητά να παραχωρήσεις λίγο-λίγο την προσοχή, τη μνήμη, την ταυτότητά σου.
Εκεί χρειάζεται το σύγχρονο ΟΧΙ. Όχι θορυβώδες, όχι για την κάμερα.
Ένα νηφάλιο, καθημερινό θάρρος να πεις: Δεν θα πουλήσω αυτό που είμαι για να ανήκω κάπου.
Δεν θα κάνω την ιστορία μου περιεχόμενο μιας χρήσης. Δεν θα αφήσω την ταχύτητα να φάει το βάθος.
Το να κρατάς αρχείο σήμερα είναι πράξη αντίστασης. Σε έναν κόσμο που ξεχνά σε 24 ώρες, το να φυλάς, να τεκμηριώνεις, να ονοματίζεις, να αρχειοθετείς — μια φωτογραφία, μια μαρτυρία, ένα εργαλείο, μια συνταγή — είναι ο τρόπος να λες:
Υπάρχω πέρα από τη ροή. Η Ιστορία δεν ζει στα trends. Ζει στα συρτάρια που κάποιος άνοιξε με φροντίδα.
Υπάρχει μια παράλληλη σκέψη με την εργοθεραπεία, που τόσο τιμάμε σε αυτόν τον τόπο: Δεν θεραπεύεις για να ξεχάσεις το τραύμα, θεραπεύεις για να ξαναβρείς χρήση στα χέρια σου.
Να πιάσεις ξανά το αντικείμενο, να σταθείς ξανά όρθιος, να κάνεις ξανά κάτι χρήσιμο για σένα και για τον άλλον.
Το ΟΧΙ του σήμερα είναι κι αυτό εργοθεραπεία της δημοκρατίας: ξαναμαθαίνουμε να χρησιμοποιούμε τη βούλησή μας.
Ίσως αυτό είναι τελικά η ελευθερία: Όχι να φωνάζεις πιο δυνατά από τους άλλους, αλλά να μπορείς να μην ακούσεις όταν πρέπει.
Να κρατήσεις τον ρυθμό σου.
Να μείνεις ελεύθερος!
